Thể hiện:
Album: Album Âm hưởng dân ca
Năm sáng tác: https://hoangvan.org/1965
1a-
Dài như nước sông Cửu Long,
Cao như dãy núi Trường Sơn,
Tình đoàn kết hai dân tộc,
Việt - Lào thân thiết đã bao đời,
Từ trong bóng đêm nô lệ,
Cùng vùng lên đánh tan thực dân.
1b-
Mè Năm Khong nhao phên phàn bạn,
Chom phou Luống sung phiệp phan,
Sa mắc khi Việt-Lào,
Mi tè bou han còn nỉ ma,
Phuộc man chắp phên khỏi khả,
Lài mù man phuộc nỉ óc phay.
2b-
Phườn không chăm khao còn man,
Kin nò mạy huồm yu phà,
Khòi sạng tạng thàng phai ma,
Khảo đại hoá hôm mắn phay,
Phừa sạng hạc thán cuổng nhày,
Phên tè bò hại phạ phòi căn.
2a-
Bạn còn nhớ những ngày xưa,
Ăn măng nứa trong rừng sâu,
Đầy đường dấu chân voi rừng,
Lần mò trong bóng đêm dày,
Cùng dân chúng gây cơ sở,
Thề sống chết không rời nhau.
3a-
Lòng dân lớn như đại dương,
Nuôi ta chứa chan tình thương,
Mặc dù khó khăn gian khổ,
Đồng lòng quyết tâm cách mạng,
Cùng chung đắng cay ngọt bùi,
Thề sống chết không rời nhau.
3b-
Chai phạ xa mướn đằng sa mút thá,
Liệng phuộc man ma hàng Ní,
Thấng chạ nhủng nhạc thục sình,
Thấng chày thớ phạ ti vát,
Khuôm súc khuôm thục,
Têm phai mốt phạ phòi căn.
4a-
Đường giải phóng mới đi một nửa,
Quê hương chúng ta chửa yên,
Còn quân Mĩ xâm lược,
Còn tội ác chúng trên bản mường,
Niềm vui vẫn chưa trọn vẹn,
Thì tay súng không thể lơi.
4b-
Thang phốt phòi phuôm yu lạ vàng cang,
Bạn cất nhăng xác mỏ phay,
Tè mê ca nhăng sược Nhăng,
Cò thột căm sày bạn mường,
Bạc băn nhăng bò khốp thuổn,
Bò ạt chạc bạn thìn ơi.
5a-
Người chiến sĩ ấy ngày nay,
Trên mâm pháo oai hùng sao,
Là cậu thiếu niên năm nào,
Đi theo chiến sĩ Việt - Lào,
Giờ đây lớn lên không ngừng,
Từng lập bao chiến công vẻ vang.
5b-
Phườn Nắc lốp nặn khào đi,
Yu cong phưn nhài chôm ty,
Đằng cất say lôm ton ty,
Đền đằng lắc lo Việt - Lào,
Nhăng chột chăm bò lưm lươn,
Mùm xưa i xá la nan.
6b-
Mè năm khong nhao phen phàn bạn,
Phu luống sung bò phiệp phan,
Sa mắc khi Việt - Lào,
Phần thứ phả yu mư nừng,
Sủ sôn yu nay neo nả,
Nhạt sê ly hùng hương lượi pháy.
6a-
Dài như nước sông Cửu Long,
Cao như dẫy núi Trường Sơn,
Tình đoàn kết hai dân tộc,
Việt Lào thân thiết như ruột thịt,
Cùng chống Mĩ trên tuyến đầu,
Giành tự do sáng tươi ngàn năm.
Hoàn cảnh ra đời và một số điểm nhấn trong tác phẩm
Đây là một ca khúc được sáng tác vào năm 1965, nếu chúng ta nhìn lại mốc lịch sử đó chính là năm Mỹ mới bắt đầu leo thang đánh phá miền Bắc sau sự kiện Vịnh Bắc Bộ (tháng 8 năm 1964), và vì tuyến đường Hồ Chí Minh bị oanh tạc nhiều, nên đường tiếp tế vào mặt trận miền Nam phải mở thêm đường biển và đường qua Lào. "Ý tại ngôn ngoại" luôn luôn là một thủ pháp được nhạc sĩ sử dụng nhiều, ta thấy trong bài không hề có một câu nào nhắc tới việc đó mà gợi lại tình hữu nghị ruột thịt hai nước cùng chung số phận lịch sử từ bao đời nay. Hồi tưởng lại quá khứ cũng là một đề tài hay được thấy trong tác phẩm của ông. "Ăn quả nhớ kẻ trồng cây", ông luôn luôn có một cái nhìn về quá khứ khi đề cập đến một đề tài đương đại, một trong những điểm khiến ta thấy ca từ của ông diễn tả thành công chiều sâu của nội tâm và cảm xúc.
Năm 1960, sau khi tốt nghiệp Nhạc viện Trung Ương Bắc Kinh, ông về làm việc ở Đài và đã góp phần rất lớn vào việc phát triển đoàn ca nhạc của Đài hồi đó. Cũng trong thời này những ca sĩ trụ cột của nền âm nhạc Việt Nam đã được nổi danh nối với những ca khúc nổi tiếng của ông: Mai Khanh, Trần Khánh, Kim Oanh... và sau đó là Tuyết Thanh, Doãn Thịnh, chưa kể các ca sĩ công tác ở các đơn vị nghệ thuật khác. Về ngôn ngữ âm nhạc, nếu như việc làm nhiều lời trên một giai điệu đã được xuất hiện trong những tác phẩm của Hoàng Vân (Quảng bình quê ta ơi, Bài ca giao thông vận tải là được biết nhiều nhất), rất ít ca khúc của nhạc sĩ có khúc thức ngắn như trong "Gửi bạn chiến đấu Lào", nó chỉ bao gồm có 6 câu một đoạn nhân với sáu lời mà trong đó có lồng tiếng Việt và tiếng Lào. Thủ pháp phát triển âm nhạc của bài dựa trên sự tương phản và đa dạng trong hình thức diễn tấu: đơn ca nữ, đơn ca nam, tốp nữ, tốp nam. Và đoàn ca nhạc Đài tiếng nói Việt Nam là nơi mà ông tung hoành biểu hiện hết tài năng dàn dựng, sáng tác, phối khí và chỉ huy.
Nhịp của bài có vẻ được lấy ngẫu hứng trên nhịp múa truyền thống lăm-vông, hay lăm-tơi của Lào, mặc dù hiện chúng ta chưa biết lúc đó ông tiếp cận âm nhạc Lào từ đâu và trong dịp nào. Khúc thức bài rất ngắn và được hát nhiều lần, như là một đoạn hát để đệm cho múa, và điệu múa không ngừng nghỉ, lời nọ cuốn lời kia, lời Việt đan lời Lào. Về màu sắc dân tộc, chúng ta thấy bộ gõ được chơi một cách rất đắt trong đoạn nhạc dạo và trong cả bài. Có lẽ cần phải tìm hiểu sâu hơn nữa về âm nhạc Lào để có thể bình luận sâu hơn về hòa âm và thang âm mà nhạc sĩ đã sử dụng trong ca khúc này.
Lê Y Linh (IHMC-ENS, SFE, Paris, Pháp)
